به گزارش خبرگزاری تسنیم از زنجان، ساماندهی بافتهای ناکارآمد شهری یکی از مهمترین ضرورتهای توسعه متوازن شهری در استان زنجان به شمار میرود؛ ضرورتی که تنها به بهسازی کالبدی محلات محدود نمیشود، بلکه با کیفیت زندگی، امنیت سکونت، عدالت شهری، دسترسی به خدمات عمومی، کاهش آسیبهای اجتماعی و افزایش تابآوری شهرها ارتباط مستقیم دارد. در سالهای گذشته، گسترش برخی محلات شهری بدون برخورداری کامل از زیرساختهای مناسب، ناپایداری بخشی از بناها، ریزدانگی قطعات، کمبود خدمات محلهای و مشکلات اقتصادی و اجتماعی ساکنان، موجب شده است که موضوع بازآفرینی شهری به یکی از محورهای اصلی سیاستگذاری در حوزه راه و شهرسازی تبدیل شود.
استان زنجان با دارا بودن حدود 456 هکتار بافت ناکارآمد شهری در شهرهای زنجان، ابهر و قیدار و سکونت بیش از 50 هزار نفر در این محدودهها، نیازمند برنامهریزی دقیق، تأمین اعتبار پایدار و مشارکت همهجانبه دستگاههای اجرایی، شهرداریها، نهادهای عمومی، بخش خصوصی و خود ساکنان محلات است. تجربه نشان داده است که مداخله در این بافتها تنها با اجرای پروژههای عمرانی یا جابهجایی ساکنان به نتیجه مطلوب نمیرسد، بلکه باید مجموعهای از اقدامات کالبدی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی بهصورت همزمان و محلهمحور دنبال شود.
اجرای طرحهای بازآفرینی شهری، ایجاد دفاتر تسهیلگری، پرداخت تسهیلات نوسازی، استفاده از بستههای تشویقی برای سازندگان، ساماندهی معابر، تکمیل فضاهای آموزشی، مذهبی و ورزشی، توانمندسازی مهارتی ساکنان و توجه به معیشت خانوارها میتواند زمینه ارتقای کیفیت زندگی در محلات هدف را فراهم کند. اهمیت این موضوع زمانی دوچندان میشود که بدانیم بسیاری از ساکنان این مناطق، علاوه بر مسئله مسکن، با چالشهایی مانند اشتغال، درآمد، دسترسی به خدمات و حفظ هویت محلهای روبهرو هستند و هرگونه مداخله باید با درک درست از شرایط اجتماعی و اقتصادی آنان انجام شود.
ادارهکل راه و شهرسازی استان زنجان با همکاری شرکت بازآفرینی شهری ایران، شهرداریها و سایر دستگاههای مرتبط، برنامههایی را برای ساماندهی بافتهای ناکارآمد، نوسازی واحدهای ناپایدار، جابهجایی ساکنان در معرض خطر و توانمندسازی محلات هدف در دستور کار قرار داده است. سعید شاهینفر، مدیرکل راه و شهرسازی استان زنجان در گفت وگویی تفصیلی با خبرنگار تسنیم در رنجان ضمن تشریح وضعیت بافتهای ناکارآمد شهری استان، از آخرین اقدامات انجامشده در محلات هدف، روند جابهجایی ساکنان کوی فلسطین، ضرورت تقویت دفاتر تسهیلگری و اهمیت افزایش سهم استان از تسهیلات بازآفرینی شهری سخن گفت که از نظر خوانندگان تسنیم میگذرد:
تسنیم: آقای شاهینفر، در ابتدا بفرمایید وضعیت بافتهای ناکارآمد شهری در استان زنجان چگونه است؟
شاهینفر: در استان زنجان حدود 456 هکتار عرصه ناکارآمد شهری شناسایی شده که بیش از 50 هزار نفر در این محدودهها ساکن هستند. این بافتها در سه شهر زنجان، ابهر و قیدار قرار دارند.
البته باید تأکید کنم که این مناطق الزاماً «بافت فرسوده» نیستند، بلکه در دسته «بافت ناکارآمد شهری» قرار میگیرند. بعضاً از عنوان سکونتگاه غیررسمی برای این مناطق استفاده میشود که به نظر من بهتر است از عنوان بافت ناکارآمد شهری استفاده کنیم؛ چون مردم در این محلات زندگی میکنند و عنوان سکونتگاه غیررسمی ممکن است این تصور را ایجاد کند که ساکنان آنها رسمیت ندارند و خدمات شهری به آنها تعلق نمیگیرد.
واقعیت این است که ساکنان این مناطق، شهروندان همین شهرها هستند و از حقوق قانونی برخوردارند. بسیاری از این محلات قدمت طولانی دارند و طی سالهای مختلف به دلایل گوناگون از جمله رشد شتابان شهرنشینی، مهاجرت، کمبود زیرساختها و برخی نارساییهای برنامهریزی شهری با مشکلاتی مواجه شدهاند. بنابراین نگاه ما به این مناطق، نگاه محرومیتزدایی، توانمندسازی و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان است، نه صرفاً نگاه کالبدی و عمرانی.
در حال حاضر مهمترین چالشهای این بافتها شامل کمبود سرانههای خدماتی، معابر نامناسب، فرسودگی برخی واحدهای مسکونی، مشکلات مربوط به شبکههای زیرساختی، کمبود فضاهای فرهنگی، آموزشی و ورزشی و همچنین برخی مسائل اجتماعی و اقتصادی است. به همین دلیل برنامه بازآفرینی شهری صرفاً به نوسازی ساختمانها محدود نمیشود، بلکه مجموعهای از اقدامات اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و زیرساختی را نیز در بر میگیرد.
خوشبختانه طی سالهای اخیر با حمایت دولت، وزارت راه و شهرسازی و شرکت بازآفرینی شهری ایران، اقدامات خوبی در این مناطق آغاز شده و تلاش ما این است که با مشارکت مردم، شهرداریها و سایر دستگاههای اجرایی، روند بهسازی و توانمندسازی این محلات با سرعت بیشتری دنبال شود. معتقدیم توسعه متوازن شهری زمانی محقق میشود که همه شهروندان، فارغ از محل سکونت خود، از امکانات و خدمات مناسب برخوردار باشند و شکافهای موجود در سطح شهرها کاهش یابد.
تسنیم: چه محلاتی در استان زنجان بهعنوان بافت ناکارآمد شهری شناسایی شدهاند؟
شاهینفر: در شهر زنجان هشت محدوده بهعنوان بافت ناکارآمد شهری شناسایی شدهاند که شامل محلاتی مانند اسلامآباد، نجفآباد، کوی وحدت، سایان، کوی شهدا، کوی فاطمیه و کوی گویجگآباد میشود. البته کوی فلسطین نیز از محلاتی است که وضعیت خاصی دارد، اما در فهرست بافت ناکارآمد شهری قرار نمیگیرد.
برای اینکه یک محدوده بهعنوان بافت ناکارآمد یا سکونتگاه غیررسمی شناخته شود، معمولاً سه شاخص مدنظر قرار میگیرد؛ ریزدانگی قطعات، ناپایداری و نامقاوم بودن بناها و همچنین کمعرض یا ناقص بودن معابر. کوی فلسطین دو شاخص نخست را دارد، اما از نظر معابر وضعیت نسبتاً مناسبی دارد و به همین دلیل در فهرست رسمی بافت ناکارآمد شهری قرار نگرفته است.
البته باید توجه داشت که شناسایی این محلات صرفاً به معنای وجود مشکل نیست، بلکه در واقع گام نخست برای برنامهریزی، تخصیص منابع و اجرای طرحهای بازآفرینی شهری محسوب میشود. زمانی که یک محدوده در قالب بافت ناکارآمد شهری تعریف میشود، امکان استفاده از ظرفیتهای قانونی، اعتبارات دولتی و بستههای حمایتی برای بهبود شرایط آن فراهم خواهد شد.
در شهرهای ابهر و قیدار نیز محدودههایی بهعنوان بافت ناکارآمد شناسایی شدهاند که متناسب با شرایط هر شهر، برنامههای ویژهای برای ارتقای زیرساختها، بهسازی معابر، توسعه خدمات عمومی و بهبود کیفیت زندگی ساکنان در دستور کار قرار دارد. رویکرد ما این است که صرفاً به نوسازی فیزیکی ساختمانها اکتفا نکنیم، بلکه مجموعهای از اقدامات اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و خدماتی را نیز در این مناطق دنبال کنیم.
نکته مهم این است که بسیاری از ساکنان این محلات سالهاست در این مناطق زندگی میکنند و دارای هویت اجتماعی و تعلق محلهای هستند. بنابراین سیاست بازآفرینی شهری بر حفظ سرمایههای اجتماعی، افزایش مشارکت مردم و ارتقای کیفیت زندگی در این محلات استوار است. تجربه نشان داده هر جا مردم در فرآیند تصمیمگیری و اجرای پروژهها مشارکت داشتهاند، نتایج ماندگارتر و اثربخشتر بوده است.
هدف نهایی ما این است که فاصله میان برخورداری و کمبرخورداری در سطح شهرها کاهش یابد و شهروندان ساکن در این محلات نیز همانند سایر مناطق شهری از امکانات، زیرساختها، خدمات عمومی و فرصتهای توسعهای مناسب بهرهمند شوند.
تسنیم: برای اجرای طرحهای بازآفرینی شهری چه میزان اعتبار در اختیار استان قرار گرفته است؟
شاهینفر: هر سال شرکت بازآفرینی شهری ایران اعتباراتی را برای اجرای پروژهها در محلات هدف به استانها اختصاص میدهد. سال گذشته حدود 20 میلیارد تومان اعتبار به استان زنجان اختصاص یافت و امسال نیز برای سال مالی 1404، ابلاغ اعتبار انجام شده است.
در حال حاضر حدود 24 میلیارد تومان و همچنین 8 میلیارد و 800 میلیون تومان اعتبار در قالب پروژههای مختلف پیشبینی شده است. این اعتبارات در زمینههایی مانند احداث و کمک به تکمیل مدارس، نوسازی مساجد، تکمیل سالنهای ورزشی، احداث دیوارهای حفاظتی، ساماندهی معابر، پیادهروسازی و آمادهسازی محدودههای هدف هزینه میشود.
البته این ارقام در مقایسه با نیاز واقعی محلات هدف عدد بزرگی نیست، اما مهم این است که همین اعتبارات محدود نیز بهموقع جذب و صرف اجرای پروژهها شود. از شهرداران انتظار داریم پیمانکاران پروژهها را سریعتر انتخاب کنند تا جذب اعتبارات با مشکل مواجه نشود.
واقعیت این است که بازآفرینی شهری یک فرآیند گسترده و چندبعدی است و صرفاً با اتکا به اعتبارات دولتی نمیتوان تمامی مشکلات و کمبودهای موجود در محلات هدف را برطرف کرد. نیازهای این مناطق در حوزههای مختلف عمرانی، آموزشی، فرهنگی، ورزشی، خدماتی و اجتماعی بسیار گسترده است و برای دستیابی به نتایج مطلوب، همراهی و مشارکت همه دستگاههای اجرایی ضروری خواهد بود.
خوشبختانه در سالهای اخیر تلاش شده اعتبارات بازآفرینی شهری به سمت پروژههایی هدایت شود که بیشترین تأثیر را بر کیفیت زندگی شهروندان داشته باشند. به عنوان مثال احداث فضاهای آموزشی، توسعه زیرساختهای فرهنگی و ورزشی، بهسازی معابر و ایجاد فضاهای عمومی مناسب، علاوه بر ارتقای سیمای شهری، نقش مهمی در کاهش آسیبهای اجتماعی و افزایش رضایتمندی ساکنان این محلات دارد.
یکی از مهمترین دغدغههای ما در حوزه اعتبارات، جذب کامل منابع تخصیصیافته است. تجربه نشان داده هر زمان پروژهها بهموقع تعریف، پیمانکاران انتخاب و عملیات اجرایی آغاز شده، توانستهایم بخش عمده اعتبارات را جذب کنیم. اما هرگونه تأخیر در فرآیندهای اجرایی ممکن است موجب از دست رفتن فرصت استفاده از منابع مالی شود؛ به همین دلیل از شهرداریها و دستگاههای متولی انتظار داریم با برنامهریزی دقیقتر و تسریع در روند اجرای پروژهها، زمینه بهرهبرداری کامل از اعتبارات موجود را فراهم کنند.
در کنار اعتبارات دولتی، استفاده از ظرفیت بخش خصوصی، نهادهای عمومی و مشارکت مردمی نیز میتواند به تأمین منابع مورد نیاز برای توسعه این محلات کمک کند. هدف نهایی ما این است که پروژههای بازآفرینی صرفاً به اجرای چند طرح عمرانی محدود نشود، بلکه بتواند زمینهساز تحول واقعی در کیفیت زندگی، افزایش رفاه عمومی و ارتقای شاخصهای توسعه شهری در محلات هدف استان زنجان باشد.
تسنیم: یکی از موضوعات مهم، جابهجایی ساکنان کوی فلسطین است. آخرین وضعیت این طرح چگونه است؟
طرح جابهجایی ساکنان کوی فلسطین در سفر رئیسجمهور شهید به استان زنجان به تصویب رسید و از همان زمان بهعنوان یکی از طرحهای اولویتدار بازآفرینی شهری در دستور کار قرار گرفت. البته در مسیر اجرا، بهدلیل برخی ملاحظات اجرایی و تأمین منابع، با مقداری تأخیر مواجه شد.
در این محدوده در مجموع حدود 129 واحد مسکونی و تجاری وجود دارد که شامل حدود 9 واحد تجاری و نزدیک به 120 واحد مسکونی است. این بافت بهدلیل موقعیت خاص جغرافیایی و نزدیکی به زیرساختهایی مانند حریم راهآهن، از نظر ایمنی و تابآوری شهری در شرایط مطلوبی قرار نداشت و همین موضوع ضرورت ورود جدی دستگاههای مسئول را دوچندان کرد.
ما برای اجرای این طرح، آن را در قالب سه مرحله یا فاز اجرایی برنامهریزی کردیم تا هم فشار اجتماعی بر ساکنان کاهش یابد و هم روند جابهجایی بهصورت مدیریتشده انجام شود. در مرحله نخست، تمرکز ما بر واحدهایی بود که در مجاورت حریم راهآهن قرار داشتند؛ چراکه این بخش از محله از نظر پایداری سازهای و ایمنی، وضعیت نامناسبتری نسبت به سایر نقاط داشت.
با پیگیریهای مستمر شورای اسلامی شهر، همراهی خوب اهالی محل و همکاری سایر دستگاههای اجرایی، بخشی از خانوارهایی که در معرض خطر بیشتری قرار داشتند، از این محدوده جابهجا شدند. این همکاری اجتماعی نقش بسیار مهمی در پیشبرد اولیه طرح داشت و عملاً زمینه اجرای فازهای بعدی را فراهم کرد.
یکی از چالشهای مهم در مسیر اجرای این طرح این بود که کوی فلسطین در فهرست رسمی بافتهای ناکارآمد شهری قرار نداشت. همین مسئله باعث شد امکان استفاده از برخی ظرفیتهای حمایتی شرکت بازآفرینی شهری ایران، از جمله طرحهای «کلید به کلید»، برای این محدوده فراهم نباشد. به همین دلیل نیاز به ورود نهادهای بالادستی و تأمین منابع جایگزین احساس شد.
در همین راستا، با ورود سازمان ملی زمین و مسکن، اعتباری در حدود 120 میلیارد تومان برای پیشبرد فرآیند تملک و جابهجایی ساکنان پیشبینی و اختصاص یافت که نقش مهمی در شتاب گرفتن اجرای طرح داشته است.
تا امروز بیش از 45 خانوار از ساکنان این محدوده، بهویژه گروههایی که در اولویت جابهجایی بودند، به مکانهای جدید منتقل شدهاند. این روند همچنان ادامه دارد و برنامهریزی لازم برای انتقال سایر خانوارها نیز در دستور کار قرار گرفته است.
در کنار این اقدامات، بخشی از واحدهای پروژههای نهضت ملی مسکن نیز برای دهکهای درآمدی یک تا چهار در نظر گرفته شده و فعلاً تخصیص داده نشده است تا بتوانیم بهصورت تدریجی و هدفمند، سایر ساکنان کوی فلسطین را نیز در قالب این ظرفیتها جابهجا کنیم. هدف این است که فرآیند انتقال نهتنها سریع، بلکه با کمترین آسیب اجتماعی و بیشترین رضایتمندی ساکنان انجام شود.
تسنیم: در کوی فاطمیه نیز اقداماتی برای جابهجایی یا ساماندهی انجام شده است؟
شاهینفر: بله، در کوی فاطمیه نیز خوشبختانه اقدامات قابل توجهی از سوی شهرداری زنجان انجام شده است که میتواند در روند ساماندهی این محدوده نقش مهمی ایفا کند.
در این راستا، شهرداری زنجان نسبت به خرید و تملک حدود 82 قطعه زمین در محدوده کوی شهدا اقدام کرده است. هدف از این اقدام، فراهمسازی بستر مناسب برای جابهجایی یا ساماندهی ساکنان کوی فاطمیه و ایجاد ظرفیت لازم برای اسکان یا انتقال تدریجی خانوارها بوده است.
این اقدام از چند جهت حائز اهمیت است؛ نخست اینکه نشاندهنده ورود فعال مدیریت شهری به موضوع بافتهای مسئلهدار و ناکارآمد است و دوم اینکه میتواند زمینهساز کاهش تدریجی مشکلات کالبدی، خدماتی و اجتماعی این محدودهها شود.
در حال حاضر، ما در این بخش بهصورت مستقیم ورود اجرایی نداشتهایم و مسئولیت اصلی پیگیری و اجرای اقدامات اولیه بر عهده شهرداری زنجان بوده است. با این حال، این روند را کاملاً مثبت و مؤثر ارزیابی میکنیم و معتقدیم چنین اقداماتی میتواند در صورت هماهنگی بینبخشی، به تسریع ساماندهی بافتهای هدف کمک کند.
در مجموع، اقدامات انجامشده در کوی فاطمیه را باید گامی رو به جلو در مسیر مدیریت مسائل شهری و ارتقای کیفیت زندگی ساکنان این محدودهها دانست؛ اقدامی که در صورت تداوم و تکمیل، میتواند اثرات اجتماعی و کالبدی قابل توجهی به همراه داشته باشد.
اگر بخواهی، میتوانم برای کل این مصاحبه هم جمعبندی تحلیلی + تیترهای چالشی و پربازدید آماده کنم.
تسنیم: شما بر ایجاد دفاتر تسهیلگری در محلات هدف تأکید دارید. نقش این دفاتر چیست؟
شاهینفر: در شهرهای بزرگ که دارای بافتهای ناکارآمد شهری گسترده هستند، دفاتر تسهیلگری یا نهادهای مشابه در کنار شهرداریها ایجاد میشود. این دفاتر براساس ماده 4 قانون بازآفرینی شهری میتوانند کارگزار توسعهگر یا تسهیلگر را انتخاب کنند.
وظیفه این دفاتر این است که وارد محلات شوند، ظرفیتهای قانونی بازآفرینی شهری را فعال کنند، با مردم ارتباط بگیرند و زمینه نوسازی، ساماندهی، تجمیع قطعات، اصلاح خطوط پروژه و طراحیهای شهرسازی را فراهم کنند. بسیاری از اقدامات بازآفرینی شهری در استانهایی مثل تهران از طریق همین دفاتر تسهیلگری انجام میشود.
واقعیت این است که مداخله دولت در محلات ناکارآمد فقط با جابهجایی امکانپذیر نیست و همیشه هم جابهجایی پاسخ نمیدهد. بسیاری از ساکنان این محلات فقط مشکل مسکن ندارند؛ بخشی از مشکل آنها اشتغال، درآمد، هویت محلهای و مسائل اجتماعی است. ممکن است فردی در خانه خود شغلی داشته باشد که امکان انتقال آن به آپارتمان وجود نداشته باشد. بنابراین باید با رویکرد محلهمحور وارد شد و دفاتر تسهیلگری میتوانند در این زمینه نقش مهمی ایفا کنند.
تسنیم: وضعیت نوسازی واحدها در بافتهای ناکارآمد شهری استان چگونه است؟
شاهینفر: در برنامه چهار ساله توسعه استان، یکی از اهداف مهم در حوزه مسکن، تحقق بخشی از تولید و نوسازی واحدهای مسکونی در قالب بازآفرینی شهری بوده است. بر اساس این برنامه، از مجموع اهداف پیشبینیشده، حدود 9 هزار واحد مسکونی مربوط به نوسازی و بهسازی در بافتهای هدف و ناکارآمد شهری تعیین شده بود.
با این حال، در مقام اجرا و در بازه زمانی طیشده، میزان تحقق این هدف کمتر از هزار واحد بوده است؛ یعنی فاصله قابل توجهی میان برنامهریزی و عملکرد عملیاتی وجود دارد که باید بهصورت دقیق آسیبشناسی شود.
یکی از مهمترین عوامل مؤثر در این عقبماندگی، موضوع محدودیت در پرداخت تسهیلات بانکی است. در واقع، ما در سطح استان هم از طرف تقاضا و هم از سمت عرضه با آمادگی مواجه هستیم؛ به این معنا که هم مردم برای نوسازی واحدهای فرسوده خود تمایل دارند و هم سازندگان و سرمایهگذاران در صورت وجود مشوقهای مالی وارد این حوزه میشوند. اما حلقه مفقوده، تأمین و تخصیص تسهیلات کافی است.
در حال حاضر، درخواستهای متعددی برای دریافت تسهیلات بازآفرینی شهری وجود دارد، اما سهم استان در کمیتههای تخصیص تسهیلات، پایینتر از نیاز واقعی دیده شده است. همین مسئله عملاً باعث کند شدن روند نوسازی در بافتهای فرسوده شده است.
از سوی دیگر، شرکت بازآفرینی شهری ایران نیز بهدرستی بر این نکته تأکید دارد که باید سهم استان در این بخش افزایش یابد تا امکان پرداخت تسهیلات بیشتر و مؤثرتر فراهم شود. بدون تقویت این بخش، عملاً تحقق اهداف بازآفرینی شهری با چالش جدی مواجه خواهد شد.
در حوزه نهضت ملی مسکن وضعیت استان نسبتاً مطلوبتر است و پروژهها با سرعت بهتری در حال پیشرفت هستند، اما در بخش بافت فرسوده و بازآفرینی شهری همچنان با ضعف در منابع تسهیلاتی روبهرو هستیم.
اگر بتوانیم در سطح ملی، تأمین تسهیلات را بهصورت هدفمند و متناسب با نیاز واقعی استانها افزایش دهیم، بدون تردید مردم و سازندگان نیز با استفاده از بستههای تشویقی، انگیزه و توان لازم برای ورود به فرآیند نوسازی را پیدا خواهند کرد و میتوان شاهد جهش جدی در بازآفرینی شهری بود.
تسنیم: چه مشوقهایی برای نوسازی در بافتهای ناکارآمد شهری وجود دارد؟
شاهینفر: در بافتهای ناکارآمد شهری، مجموعهای از بستههای تشویقی طراحی شده که هدف آنها تسهیل فرآیند نوسازی و افزایش انگیزه برای ورود مردم، سازندگان و انبوهسازان به این حوزه است. این مشوقها بهگونهای تدوین شدهاند که بتوانند هم موانع مالی را کاهش دهند و هم فرآیندهای اداری و اجرایی را سادهتر کنند.
در واقع، هدف اصلی این است که نوسازی صرفاً یک پروژه دولتی نباشد، بلکه به یک جریان مشارکتی میان مردم و بخش خصوصی تبدیل شود. به همین دلیل، این بستههای تشویقی میتوانند زمینه ورود فعال انبوهسازان، سازندگان حرفهای و همچنین مشارکت مستقیم مالکان را فراهم کنند.
اگر این سه مؤلفه یعنی تسهیلات مالی مناسب، دفاتر تسهیلگری و بستههای تشویقی کارآمد در کنار یکدیگر قرار بگیرند، بدون تردید امکان نوسازی در محلات هدف بهصورت قابل توجهی افزایش پیدا خواهد کرد. هرکدام از این عناصر بهتنهایی اثرگذار هستند، اما اثر واقعی زمانی شکل میگیرد که بهصورت هماهنگ و مکمل عمل کنند.
در این میان، نقش دفاتر تسهیلگری بسیار مهم است؛ چراکه این دفاتر میتوانند ارتباط میان مردم، دستگاههای اجرایی و سازندگان را برقرار کرده و فرآیندهای پیچیده اداری را برای ساکنان سادهسازی کنند.
در نهایت، رویکرد ما این است که مردم در مرکز فرآیند نوسازی قرار بگیرند و خودشان بهعنوان ذینفع اصلی وارد میدان شوند، در حالی که دولت و شهرداری بیشتر نقش تسهیلگر، پشتیبان و هدایتگر را ایفا کنند. این مدل مشارکتی میتواند هم سرعت نوسازی را افزایش دهد و هم ماندگاری و پذیرش اجتماعی طرحها را بهمراتب بیشتر کند.
تسنیم: در حوزه توانمندسازی اجتماعی و مهارتی ساکنان چه اقداماتی انجام شده است؟
شاهینفر: در کنار مداخلات عمرانی و اقدامات کالبدی در بافتهای هدف، موضوع توانمندسازی ساکنان برای ما یک محور کاملاً جدی و همتراز با پروژههای فیزیکی محسوب میشود. تجربه نشان داده که اگر صرفاً به نوسازی کالبدی توجه شود و ابعاد اجتماعی و اقتصادی ساکنان نادیده گرفته شود، پایداری این طرحها با چالش مواجه خواهد شد.
بر همین اساس، در سال گذشته مجموعهای از برنامههای توانمندسازی در سطح استان اجرا شد که بر اساس آن، بیش از 144 نفر از ساکنان محلات هدف در شهرهای زنجان، ابهر و قیدار تحت پوشش دورههای آموزشی قرار گرفتند.
این دورهها با همکاری ادارهکل آموزش فنی و حرفهای استان برگزار شد و محور اصلی آنها آموزشهای مهارتی، فنی و کاربردی بود؛ بهگونهای که بتواند مستقیماً در بهبود وضعیت اشتغال و معیشت افراد اثرگذار باشد.
موضوع مهم این است که این آموزشها صرفاً جنبه تئوریک نداشت، بلکه تلاش شد مهارتهایی ارائه شود که قابلیت تبدیل به شغل یا درآمد پایدار را برای خانوارها فراهم کند. از همین منظر، نگاه ما به توانمندسازی یک نگاه کاملاً اقتصادی و اجتماعی است، نه صرفاً آموزشی.
به اعتقاد من، اثرگذاری برخی از این اقدامات توانمندسازانه در مقایسه با پروژههای سختافزاری و عمرانی حتی بیشتر است؛ چراکه مستقیماً به بهبود وضعیت معیشت خانوارها، افزایش توان اقتصادی و در نهایت ارتقای کیفیت زندگی ساکنان منجر میشود.
در واقع، اگر بتوانیم همزمان با نوسازی فیزیکی محلات، توان اقتصادی و مهارتی ساکنان را نیز ارتقا دهیم، آنگاه میتوان گفت فرآیند بازآفرینی شهری به معنای واقعی و پایدار آن محقق شده است.
تسنیم: جمعبندی شما از نیازهای اصلی استان در حوزه بازآفرینی شهری چیست؟
شاهینفر: اگر بخواهیم بهصورت جمعبندی و روشن به نیازهای اصلی استان در حوزه بازآفرینی شهری اشاره کنیم، در واقع دو مطالبه اساسی و کلیدی وجود دارد که تحقق آنها میتواند مسیر اجرای طرحها را بهطور جدی تسهیل و شتابدهی کند.
نخست، موضوع ایجاد و فعالسازی دفاتر تسهیلگری یا سازوکارهای مشابه در محلات هدف است. تجربه نشان داده که بدون حضور یک نهاد میانی و تسهیلگر در سطح محله، ارتباط میان مردم، دستگاههای اجرایی و سایر نهادها بهدرستی شکل نمیگیرد. این دفاتر میتوانند نقش حلقه واسط را ایفا کرده و مسائل کالبدی، اجتماعی و اقتصادی محلات را بهصورت همزمان و هماهنگ پیگیری کنند. در واقع رویکرد ما در بازآفرینی شهری باید بیش از پیش محلهمحور و مبتنی بر مشارکت مردم باشد.
دوم، موضوع افزایش سهم استان از تسهیلات بازآفرینی شهری است. واقعیت این است که بخش مهمی از موفقیت در نوسازی بافتهای ناکارآمد، به توان مالی و دسترسی به تسهیلات بانکی وابسته است. اگر منابع مالی کافی و تسهیلات مناسب در اختیار مردم و سازندگان قرار گیرد، بدون تردید انگیزه و استقبال برای نوسازی بهطور طبیعی افزایش پیدا میکند و میتوان شاهد جهش جدی در روند بازآفرینی شهری بود.
در نهایت باید تأکید کرد که بازآفرینی شهری صرفاً یک پروژه عمرانی محدود نیست، بلکه یک فرآیند چندبعدی اجتماعی، اقتصادی و شهری است که نیازمند همافزایی و همکاری همه دستگاهها، شهرداریها، نهادهای حمایتی، بخش خصوصی و خود مردم است.
اگر این همکاری بهصورت منسجم شکل بگیرد، میتوان امیدوار بود که کیفیت زندگی در محلات هدف بهصورت ملموس ارتقا پیدا کند و فاصله این مناطق با استانداردهای مطلوب شهری بهتدریج کاهش یابد.
انتهای پیام/
