به گزارش خبرنگار خبرگزاری مهر، قباد مرادی، روز یکشنبه ۲۹ شهریور ۱۴۰۵ در نشست خبری که به مناسبت آغاز سال تحصیلی در وزارت بهداشت برگزار شد، با اشاره به تعامل مرکز مدیریت بیماریهای واگیر با رسانهها اظهار کرد: این مرکز خود را در برابر مردم و رسانهها پاسخگو میداند و تلاش کرده است در سالهای گذشته، اطلاعات و آمار مربوط به بیماریهای واگیر را بهصورت شفاف در اختیار رسانهها قرار دهد.
وی افزود: هر زمان که روند افزایشی در موارد بیماریها مشاهده شده، تلاش کردهایم اطلاعرسانی لازم انجام شود و درباره موجهای آنفلوانزا یا کرونا نیز در زمان مشاهده افزایش موارد، اطلاعرسانی و هشدارهای مورد نیاز ارائه شده است.
مرادی با تأکید بر ضرورت پرهیز از ایجاد تنش و نگرانی غیرضروری در جامعه گفت: اطلاعرسانی باید بهگونهای باشد که ضمن ارائه اطلاعات درست به مردم، از ایجاد نگرانی و تنشهایی که به حل مسئله کمک نمیکند نیز جلوگیری شود.
سه توصیه مهم برای پیشگیری از بیماریهای تنفسی در مدارس
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت با اشاره به آغاز فصل پاییز و بازگشایی مدارس، بیماریهای تنفسی را یکی از موضوعات مهم این دوره دانست و گفت: با سرد شدن هوا، شرایط اقلیمی برای تکثیر، انتشار و انتقال برخی عفونتهای تنفسی از جمله سرماخوردگی و آنفلوانزا مساعدتر میشود. همچنین تجمع تعداد زیادی از دانشآموزان در محیطهای آموزشی میتواند احتمال انتقال بیماریها را افزایش دهد.
وی سه اقدام اساسی را برای کاهش خطر انتقال بیماریهای تنفسی در مدارس مورد تأکید قرار داد و گفت: نخست، تهویه مناسب کلاسهاست که باید مورد توجه مدارس قرار گیرد. دوم، آموزش دانشآموزان درباره آداب تنفسی و رعایت بهداشت دست است و سوم اینکه کودکان بیمار، بهویژه کودکانی که علائم بیماری تنفسی دارند، تا زمان بهبودی به مدرسه فرستاده نشوند.
مرادی ادامه داد: فرستادن کودک بیمار به مدرسه نهتنها میتواند روند بهبودی او را دشوارتر کند، بلکه احتمال انتقال بیماری به سایر دانشآموزان را نیز افزایش میدهد. بنابراین کودکی که بیمار است نباید برای حضور در مدرسه تحت فشار قرار گیرد.
نباید با هر بهانهای مدارس را تعطیل کنیم
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت با اشاره به اهمیت حضور دانشآموزان در محیط مدرسه گفت: آموزش فقط خواندن کتاب نیست و محیط آموزشی در رشد آموزشی و اجتماعی کودکان نقش مهمی دارد.
وی افزود: تجربه دوران کرونا نشان داد که تعطیلی مدارس میتواند آسیبهایی به همراه داشته باشد. بنابراین باید ضمن توجه جدی به سلامت دانشآموزان، از تصمیمهایی که بدون پشتوانه منطقی، عینی و فنی به تعطیلی مدارس منجر میشود، پرهیز کرد.
مرادی تأکید کرد: سلامت دانشآموزان برای ما اهمیت دارد، اما نباید با هر بهانهای دانشآموزان را از مدرسه محروم کنیم. هدف باید ایجاد تعادل میان حفظ سلامت و استمرار آموزش باشد.
وی با اشاره به آنفلوانزا گفت: در سال گذشته شاهد موجی از آنفلوانزا بودیم و با توجه به تغییراتی که در این بیماری ایجاد شده بود، کودکان نیز درگیر شدند. موارد بیماری در شهرهای مختلف تحت پایش قرار گرفت و دانشگاههای علوم پزشکی نیز این روند را کنترل کردند.
مرادی ادامه داد: هر زمان که در منطقهای شرایط بهگونهای بود که نیاز به اعمال محدودیتهای بیشتر وجود داشت، این اقدامات انجام شد و خوشبختانه بیماری کنترل شد.
وی واکسیناسیون را نیز از توصیههای مهم برای پیشگیری دانست و گفت: در حال حاضر یکی از مهمترین توصیهها این است که واکسیناسیون کودکان کامل باشد؛ با رعایت این موضوع، آنفلوانزا نمیتواند به یک خطر بسیار مهم تبدیل شود.
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت در ادامه با اشاره به بیماریهای منتقله از آب و غذا اظهار کرد: با بازگشایی مدارس باید موضوع بیماریهای منتقله از آب و غذا نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی رعایت بهداشت دست، شستوشوی دستها پیش و پس از صرف غذا و پس از استفاده از سرویسهای بهداشتی، مصرف آب آشامیدنی سالم و استفاده از غذای سالم را از مهمترین اقدامات پیشگیرانه در این زمینه برشمرد.
مرادی همچنین تأکید کرد: دانشآموزی که علائم گوارشی دارد نیز نباید به مدرسه فرستاده شود تا هم روند بهبودی او با مشکل مواجه نشود و هم از انتقال بیماری به سایر دانشآموزان جلوگیری شود.
مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک باید بهطور جدی کنترل شود
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت با تأکید بر ضرورت پرهیز از انگزنی در موضوع بیماریهای واگیر گفت: نباید برخی عفونتها به گونهای مطرح شوند که موجب نگرانی خانوادهها یا جامعه شوند؛ بلکه باید با ارتقای سطح بهداشت در مدارس، آموزش دانشآموزان و خانوادهها و رعایت اصول پیشگیری، احتمال انتقال بیماریها را کاهش دهیم.
مرادی یکی از محورهای مهم آموزش در سال تحصیلی جدید را موضوع مصرف منطقی آنتیبیوتیکها عنوان کرد و گفت: امسال تمایل دارم آموزش و پرهیز از مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک بهطور ویژه در مدارس مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: مصرف آنتیبیوتیک برای کوچکترین علائم عفونت، اقدام نادرستی است و ادامه این روند میتواند در سالهای آینده کنترل حتی سادهترین عفونتها را با مشکل مواجه کند.
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت با اشاره به نقش مدارس در پیشگیری از بیماریها اظهار کرد: مدارس باید تهویه مناسب کلاسها را فراهم کنند، دانشآموزان را با اصول بهداشت آموزش دهند، وضعیت سرویسهای بهداشتی را مناسب نگه دارند و در صورت مشاهده علائم بیماری، موارد مشکوک را بهموقع شناسایی و برای بررسی و اقدام لازم ارجاع دهند.
وی درباره نقش خانوادهها نیز گفت: تکمیل واکسیناسیون کودکان، نفرستادن کودک بیمار به مدرسه و جلوگیری از مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک از مهمترین وظایف خانوادهها در زمینه پیشگیری از بیماریهاست.
مرادی همچنین نسبت به دریافت اطلاعات پزشکی از منابع غیررسمی هشدار داد و گفت: یکی از موضوعاتی که سلامت جامعه را تحت تأثیر قرار میدهد، دریافت اطلاعات از منابع غیررسمی و صفحات زرد است. از رسانهها میخواهم مردم را به دریافت اطلاعات از منابع معتبر و رسمی تشویق کنند.
وی تأکید کرد: در حوزه بیماریهای واگیر تلاش کردهایم اطلاعرسانی شفاف و بهموقع داشته باشیم و لازم است مردم نیز برای دریافت اخبار و اطلاعات سلامت، به منابع معتبر مراجعه کنند.
برنامه تغذیه رایگان مدارس امسال با اعتبار بیش از ۱۵ همت اجرا میشود
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت از اجرای مجدد برنامه تغذیه رایگان مدارس با اعتبار بیش از ۱۵ همت خبر داد و گفت: این برنامه که پیش از این با عنوان «شیر مدرسه» اجرا میشد، امسال با عنوان «برنامه تغذیه رایگان مدارس» توسعه یافته و علاوه بر شیر، امکان استفاده از سایر اقلام غذایی تأییدشده را نیز فراهم میکند.
احمد اسماعیلزاده، با اشاره به اجرای برنامه شیر مدارس طی دو سال گذشته اظهار کرد: یک سال این برنامه بهصورت کامل اجرا شد و سال گذشته نیز با توجه به شرایط کشور، اجرای آن بهصورت محدودتری ادامه یافت، اما امسال با تخصیص اعتبار مناسب، امیدواریم برنامه با کیفیت مطلوب اجرا شود.
وی افزود: اعتبار امسال بیش از دو و نیم برابر سالهای گذشته است و برنامه تغذیه رایگان مدارس در مدارس ابتدایی دولتی اجرا خواهد شد. هدف اصلی این برنامه، کمک به تأمین مواد مغذی مورد نیاز دانشآموزان و فرهنگسازی برای مصرف شیر و لبنیات است.
اجرای برنامه مکملیاری در مدارس
اسماعیلزاده با اشاره به اجرای برنامه مکملیاری در مدارس گفت: مکمل آهن بهصورت هفتگی و به مدت ۱۶ هفته در مدارس دخترانه توزیع میشود و هدف آن پیشگیری از کمخونی است. همچنین مکمل ویتامین D نیز بهصورت ماهانه برای دانشآموزان دختر و پسر بالای ۱۲ سال توزیع خواهد شد.
وی با اشاره به مشکلات تأمین مکملها در سالهای گذشته افزود: امسال با خرید متمرکز مکملها تلاش شده است مشکلات ناشی از تخصیص اعتبارات و تأمین مکمل در برخی مناطق کاهش یابد.
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت تأکید کرد: برنامه مکملیاری برای گروههای سنی مختلف از کودکان تا سالمندان، بر اساس دستورالعملهای وزارت بهداشت اجرا میشود و در مناطق محروم، روستایی و حاشیه شهرها اولویت بیشتری برای دریافت خدمات وجود دارد.
آموزش تغذیه در مدارس؛ ماهانه حداقل یک جلسه
وی ارتقای سواد تغذیهای دانشآموزان، معلمان، مربیان و والدین را از دیگر برنامههای وزارت بهداشت عنوان کرد و گفت: حدود ۲ هزار کارشناس تغذیه در سراسر کشور فعالیت دارند و برگزاری حداقل یک جلسه آموزشی در مدارس تحت پوشش، از وظایف آنهاست.
اسماعیلزاده افزود: این آموزشها برای دانشآموزان، معلمان و والدین و در قالب جلسات انجمن اولیا و مربیان، کلاسهای آموزشی و برنامههای مدرسه ارائه میشود و هدف نهایی آن ارتقای فرهنگ تغذیه در جامعه است.
نظارت بر بوفه مدارس همچنان با چالش مواجه است
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت با اشاره به پایگاههای تغذیه سالم و بوفه مدارس گفت: هر سال دستورالعمل مربوط به اقلام غذایی مجاز و غیرمجاز در بوفه مدارس تدوین و با توجه به محصولات جدید موجود در بازار بازنگری و ابلاغ میشود.
وی ادامه داد: با وجود سابقه طولانی این دستورالعمل، در حوزه نظارت همچنان ضعفهایی وجود دارد و گاهی اقلام غذایی غیرمجاز در برخی بوفههای مدارس عرضه میشود.
اسماعیلزاده با درخواست از مدیران مدارس، دانشآموزان و خانوادهها برای همکاری در این زمینه اظهار کرد: تعداد نیروهای بهداشتی متناسب با جمعیت تحت پوشش نیست و برای نظارت مؤثرتر بر بوفه مدارس، همکاری مدیران مدارس و خانوادهها ضروری است.
غربالگری اضافهوزن و چاقی دانشآموزان
وی همچنین از اجرای برنامه غربالگری اضافهوزن و چاقی دانشآموزان در پایههای اول، چهارم، هفتم و دهم خبر داد و گفت: با آغاز سال تحصیلی، دانشآموزان از نظر اضافهوزن و چاقی غربالگری میشوند و در صورت نیاز، برای پیگیری و دریافت خدمات به کارشناسان مراکز بهداشتی ارجاع خواهند شد.
اسماعیلزاده با بیان اینکه اضافهوزن و چاقی از مشکلات قابل توجه در میان دانشآموزان است، افزود: حدود ۲۴ تا ۲۵ درصد کودکان مدرسهای با اضافهوزن یا چاقی مواجه هستند.
تلاش برای تأمین غذای گرم کودکان مناطق محروم
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت در ادامه از تلاش برای اجرای برنامه غذای گرم در مهدکودکهای مناطق محروم و روستایی خبر داد و گفت: جلسات مربوط به این موضوع آغاز شده است و امیدواریم با پیشبینی اعتبار در بودجه سال آینده، امکان ارائه یک وعده غذای گرم به کودکان مناطق محروم فراهم شود.
وی همچنین بر آموزش مربیان مهدکودکها و ارائه برنامه غذایی متناسب با گروه سنی کودکان تأکید کرد و گفت: دستورالعملهای مربوط به وعدههای اصلی و میانوعدههای کودکان تدوین و به دانشگاههای علوم پزشکی ابلاغ شده است.
پوشش ۲۶۰ هزار کودک در طرح امنیت غذایی
اسماعیلزاده درباره طرح امنیت غذایی کودکان نیز اظهار کرد: این طرح با همکاری وزارت رفاه اجرا میشود و کودکان زیر پنج سال مبتلا به سوءتغذیه را تحت پوشش قرار میدهد.
وی افزود: کودکان مبتلا به سوءتغذیه توسط مراقبا
رمضانعلی مهر: ن و کارشناسان شناسایی میشوند و اطلاعات آنها از طریق سامانه مربوطه در اختیار وزارت رفاه قرار میگیرد. پس از آن، کارت خرید اقلام غذایی برای خانوادههای این کودکان شارژ و نحوه مصرف اعتبار نیز پایش میشود.
مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت گفت: این طرح طی سه سال گذشته در کشور اجرا شده و امسال بیش از ۲۶۰ هزار کودک تحت پوشش آن قرار دارند. اعتبار این طرح نیز امسال به بیش از ۸ تا ۸.۵ همت رسیده است.
۴۴۰ هزار مورد حیوانگزیدگی در سال گذشته ثبت شد
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت با اشاره به موارد حیوانگزیدگی در کشور گفت: سال گذشته به حدود ۴۴۰ هزار نفر که دچار حیوانگزیدگی شده بودند، خدمات پیشگیری و درمان هاری ارائه شد و در پنج ماهه نخست امسال نیز بیش از ۱۸۰ هزار نفر این خدمات را دریافت کردهاند.
وی با اشاره به اهمیت پیشگیری از هاری اظهار کرد: این آمار نشان میدهد که برای کنترل هاری، همکاری جدی میان دستگاههای مسئول و مردم ضروری است.
وی با اشاره به فوت اخیر یک کودک چهار ساله در تبریز بر اثر هاری افزود: جزئیات این مورد بهطور کامل در حال بررسی است. این کودک سه نوبت خدمات مربوط به پیشگیری را دریافت کرده بود و نخستین نوبت واکسن نیز در سه ساعت اول پس از حادثه برای او تزریق شده بود. همکاران دانشگاه علوم پزشکی تبریز نیز بررسیهای لازم را انجام دادهاند و وزارت بهداشت تمام جزئیات این پرونده را بررسی میکند.
مرادی با بیان اینکه خدمات پیشگیری و درمان پس از حیوانگزیدگی میتواند تا حد بسیار زیادی از مرگ ناشی از هاری جلوگیری کند، گفت: حتی اگر اثربخشی این اقدامات را ۹۹ درصد در نظر بگیریم، با توجه به تعداد بالای موارد حیوانگزیدگی، همچنان احتمال بروز موارد نادر شکست درمان وجود دارد؛ بنابراین باید بر پیشگیری تمرکز بیشتری داشته باشیم.
وی، مهمترین چالش کشور در زمینه هاری را کنترل جمعیت سگهای ولگرد عنوان کرد و گفت: در بسیاری از کشورهای دنیا، مدیریت جمعیت سگها، شناسنامهدار کردن حیوانات و مشخص بودن مسئولیت صاحبان آنها از اقدامات اصلی برای کنترل هاری است، اما در کشور ما به دلیل نبود برنامه منظم و محدودیت منابع، سگهای ولگرد به یک معضل تبدیل شدهاند.
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت ادامه داد: دستگاههای مسئول باید منابع و بودجه مورد نیاز را دریافت کنند و صاحبان سگها نیز مکلف باشند حیوانات خود را شناسنامهدار و تحت کنترل نگه دارند تا از افزایش موارد حیوانگزیدگی و در نهایت ابتلا به هاری جلوگیری شود.
واکسن آنفلوانزا برای گروههای پرخطر در اولویت است
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت، با اشاره به پایش بیماریهای تنفسی در مدارس گفت: هر جا گزارش یا نشانهای از بروز یک مشکل جدی بهداشتی در مدارس ارائه شود، وزارت بهداشت موظف است موضوع را بررسی و اقدامات لازم را انجام دهد.
وی افزود: ارتباط خوبی با آموزش و پرورش وجود دارد و در صورت نیاز، اطلاعات و دستورالعملهای بهداشتی بهروزرسانی شده و در اختیار نیروهای بهداشت مدارس و همکاران مربوطه قرار خواهد گرفت.
مرادی درباره درخواستها برای واکسیناسیون آنفلوانزا نیز اظهار کرد: واکسن آنفلوانزا برای برخی گروهها از جمله افراد پرخطر و دارای بیماریهای زمینهای اهمیت بیشتری دارد و در همه جای دنیا نیز تأکید اصلی بر واکسیناسیون این گروههاست.
وی با اشاره به اینکه در سالهای گذشته استقبال کودکان از واکسن آنفلوانزا کمتر بوده است، ادامه داد: در شرایط فعلی ضرورتی ندارد این تصور ایجاد شود که همه افراد جامعه باید واکسن آنفلوانزا دریافت کنند؛ بلکه باید گروههای پرخطر در اولویت واکسیناسیون قرار گیرند.
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت با اشاره به مشکلات تأمین و واردات واکسن گفت: تأمین واکسن با توجه به شرایط موجود و محدودیتهای بینالمللی با دشواریهایی همراه است و نباید تلاشهای انجامشده برای تأمین واکسن نادیده گرفته شود.
مرادی افزود: طبق گزارشهای ارائهشده، اقدامات برای واردات واکسن آنفلوانزا انجام شده و با ورود محمولههای واکسن، تلاش میکنیم گروههای آسیبپذیر و پرخطر را در اولویت پوشش واکسیناسیون قرار دهیم.
کرونا به یک بیماری تنفسی تبدیل شده است؛ رصد و توالییابی ادامه دارد
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت، در پاسخ به خبرنگار خبرگزاری مهر درباره وضعیت بیماریهای تنفسی در مدارس گفت: در محیط مدارس باید دو گروه از بیماریها، یعنی عفونتهای تنفسی و بیماریهای منتقله از آب و غذا، مورد توجه جدی قرار گیرند.
وی افزود: برای پیشگیری از بیماریهای منتقله از آب و غذا، رعایت شرایط بهداشتی در محیط مدارس، از جمله سرویسهای بهداشتی، محلهای تهیه و توزیع غذا و شستوشوی دستها ضروری است.
مرادی درباره وضعیت کرونا نیز اظهار کرد: خوشبختانه الگوی فعلی کرونا به گونهای است که تاکنون در کودکان کمتر شاهد ابتلا بودهایم، اما عفونتهای تنفسی همچنان از بیماریهایی هستند که باید در مدارس مورد توجه قرار گیرند.
وی با بیان اینکه کرونا اکنون به یک بیماری تنفسی تبدیل شده است، ادامه داد: نباید هر سرماخوردگی یا بیماری تنفسی را با تصور دوران ابتدایی همهگیری کرونا ارزیابی کرد.
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت، درباره آموزش موضوعات سلامت در مدارس گفت: الگوهای آموزشی در کشورهای مختلف با توجه به شرایط فرهنگی، اجتماعی، مذهبی و آموزشی آنها متفاوت است و نمیتوان بدون توجه به این شرایط، یک الگوی واحد را برای همه جوامع در نظر گرفت.
وی افزود: ما در حوزه بهداشت عمومی معتقدیم هر موضوعی که قرار است به مردم آموزش داده شود، باید با شرایط سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و مذهبی جامعه متناسب باشد؛ چراکه ممکن است موضوعی از نظر کارشناسی برای آموزش مناسب باشد، اما نحوه یا میزان طرح آن باعث ایجاد حساسیت در میان خانوادهها شود.
مرادی ادامه داد: دیدگاه ما این است که دانشآموزان باید درباره خطراتی که ممکن است سلامت آنها را تهدید کند، آگاهی داشته باشند، اما این آموزش باید به گونهای باشد که موجب آسیب به دانشآموز یا ایجاد تنش اجتماعی نشود و مسئولیتهای فرهنگی و اجتماعی نیز در نظر گرفته شود.
افزایش تغییر الگوی انتقال برخی بیماریها
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت در پاسخ به پرسشی درباره آمار بیماریهای مرتبط با رفتارهای پرخطر اظهار کرد: اگر شاخص بیماریها را در سالهای گذشته بررسی کنیم، در مقاطعی انتقال برخی بیماریها بیشتر از طریق اعتیاد تزریقی بوده است، اما در سالهای اخیر الگوی انتقال تغییر کرده و در بسیاری از موارد، انتقال جنسی سهم بیشتری پیدا کرده است.
واکسیناسیون یکی از دستاوردهای مهم نظام سلامت است
وی در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر واکسیناسیون بر سلامت جامعه همزمان با بازگشایی مدارس گفت: ایران طی سه دهه گذشته از کشورهایی بوده که پوشش واکسیناسیون بسیار بالایی داشته و در بسیاری از سالها این پوشش به بیش از ۹۷ تا ۹۸ درصد رسیده است.
مرادی افزود: استمرار این پوشش واکسیناسیون نتایج مهمی داشته است؛ بهعنوان نمونه، سالهاست موارد بیماری فلج اطفال در کشور مشاهده نشده و این موضوع نشان میدهد برنامه واکسیناسیون در کنترل بیماریهای قابل پیشگیری مؤثر بوده است.
وی، واکسیناسیون را یکی از دستاوردهای مهم نظام سلامت و بهداشت کشور دانست و گفت: ایران در سالهای گذشته از جمله کشورهایی بوده که پوشش واکسیناسیون بالایی داشته است.
نگرانی وزارت بهداشت از گسترش واکسنهراسی
رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت با اشاره به افزایش فعالیت جریانهای مخالف واکسیناسیون پس از دوران کرونا اظهار کرد: یکی از نگرانیهای ما گسترش واکسنهراسی و تضعیف اعتماد عمومی نسبت به واکسیناسیون است.
وی ادامه داد: برخی گروهها در بعضی مناطق و با اتکا به جایگاههای اجتماعی یا فرهنگی خود، موضوع مخالفت با واکسن را برجسته میکنند که میتواند به اعتماد عمومی نسبت به برنامههای واکسیناسیون آسیب بزند.
مرادی از رسانهها خواست در زمینه مقابله با اطلاعات نادرست درباره واکسنها نقش فعالتری داشته باشند و گفت: انتظار ما از رسانهها این است که تا حد امکان با واکسنهراسی مقابله کنند و اجازه ندهند اطلاعات نادرست درباره واکسیناسیون در جامعه گسترش پیدا کند.
