به گزارش خبرنگار مهر، در روزهایی که اضطراب و التهاب در دل خیابانها موج میزد و کوچه پسکوچهها روایتگر جنگ بودند، جمعی از هنرمندان تصمیم گرفتند بومهای نقاشی را از فضای بسته گالریها بیرون بیاورند و درست وسط میدان، میان رفتوآمد مردم و هیاهوی شهر، دست به خلق اثر بزنند؛ تجربهای که تلاش میکند هنر را دوباره به متن جامعه برگرداند و نسبت تازهای میان هنرمند، مردم و لحظههای تاریخی برقرار کند.
حمیدرضا جعفری مدیر ارتباطات و رسانه مؤسسه فرهنگی هنری «نام» در گفتگو با خبرنگار مهر درباره این رویکرد بیان کرد: هنر انقلاب اسلامی زمانی معنایی متعالیتر پیدا میکند که از قابهای بسته و سالنهای محدود بیرون بیاید و خودش را در دل مردم و خیابان تعریف کند؛ جایی میان هیاهوی شهر، کنار جمعیتی که زندگی واقعی در آن جریان دارد. همین نگاه، نقطه آغاز شکلگیری رویدادی شد که حالا با عنوان «نقش میان میدان» شناخته میشود که تاکنون ۲ هنرمند سرشناس کشور یعنی حسن روحالامین و سیدمحمدرضا میری به نقاشی در میدان پرداختند.
از کارگاه «رهبر شهید» تا آوردن ایده هنر به میدان
وی در توضیح بیشتر گفت: این رویداد یک مسیر مشترک را برای رشد و کسب هویت و توفیق طی کرده است. ایده «هنر باید خودش را در میدان نشان دهد» حین جنگ در حوزه هنری پررنگ بود تا اینکه حسن روحالامین تصمیم گرفت در تجمع مردم، نقاشی را به صورت زنده خلق کند و با اشتیاق و همراهی حوزه هنری مواجه و «نقش میان میدان» متولد شد.
جعفری عنوان کرد: حدود یک هفته بعد از شهادت آیتالله سید علی خامنهای (ره)، در حمله ناجوانمردانه آمریکایی صهیونی، حوزه هنری کارگاه خلق اثر تجسمی با عنوان «رهبر شهید» را برگزار کرد؛ رویدادی برای خلق آثار هنری با حضور تعدادی از هنرمندان نقاش. همان برنامه به نوعی نخستین کنش جدی جامعه هنری در میدان بعد از شهادت آقا بود که به برکت حضور هنرمندان، بسیار خوب دیده شد.
به گفته وی، همان تجربه باعث شد یک ایده مهم در ذهن مجموعه تجسمی حوزه هنری تقویت شود؛ اینکه هنر انقلاب اسلامی اساسا هنری مردمی است و باید در کنار مردم تعریف شود.
جعفری تأکید کرد: هنر محفلی به کار جامعه در حال تکاپو و در حال انقلاب و در حال فریاد نمیآید. ذات هنر انقلاب اسلامی بر پایه مردم بنا شده و مردم، روح این هنر هستند. به همین دلیل، در روزهای جنگ و بحران، حوزه هنری تصمیم میگیرد «اتاق وضعیت هنر» را تشکیل دهد؛ فضایی برای رصد و جمعآوری همه آثاری که در آن روزها در رشتههای مختلف تولید میشد از شعر و شعار و موسیقی گرفته تا نقاشی و هنرهای نمایشی. هدف از چنین اتاقی، بررسی نسبت هنر با جنگ و بعثت عمومی است.
وی گفت: در همان ایام، هنرمندان زیادی به شکل خودجوش وارد میدان شده بودند و به خلق اثر میپرداختند و بعضی دیگر کنار مردم و شبیه مردم در میادین حضور داشتند. همین حضور، معنای تازهای به هنر داده بود و در واقع، این بعثتی که جنبه عمومی پیدا کرده، فراتر از مرز هنرمند و غیرهنرمند رفته و این هنرمند است که خودش را در کنار مردم بازتعریف میکند.
میدان تجریش، جایی که نقاشی در برابر چشم مردم جان گرفت
جعفری توضیح داد: حدود ۲۰ اردیبهشت بود که ایده حضور حسن روحالامین و اجرای زنده نقاشی در میدان تجریش مطرح و مقدمات اجرای آن توسط مرکز هنرهای تجسمی حوزه هنری تمهید شد. انتخاب فضا برای اجرای اول با حسن روحالامین بود و این انتخاب کاملا آگاهانه صورت گرفت؛ فضا به معنای سرسبزی و در مجاورت امامزاده صالح (ع) بودن و حضور گسترده مردم، بستری معنوی و مردمی برای خلق یک اثر فاخر هنری شد. عنوان «نقش میان میدان» را که برای این رویداد انتخاب شده بود، با اهالی ادبیات مطرح و ویرایش طرح کردم و قرار شد با شعار «نقشی چنین میانه میدانم آرزوست» همراه شود. از واژه «میدان» استفاده شد تا تأکید شود میدان همچنان معنا دارد و حضور هنر در میان مردم، یک امر جدی و اصیل، نه یک حرکت نمایشی یا سطحی است.
وی عنوان کرد: از آنجایی که این احتمال را میدادیم که این اتفاق ادامهدار باشد و بقیه هنرمندان هم بتوانند از آن استفاده کنند، نمیخواستیم این اتفاق محدود به نقاشی باشد. هر هنرمندی میتواند نقش خودش را در میدان ایفا کند؛ چه در موسیقی، چه در تئاتر، چه در گرافیک و چه در نقاشی.
مدیر ارتباطات و رسانه موسسه فرهنگی هنری نام تصریح کرد: یکی از مهمترین ویژگیهای این حرکت، شکستن فاصله میان هنرمند و مردم بود. هنر انقلاب اسلامی نمیخواسته و نمیخواهد فقط برای جمعهای محدود و خاص باشد. هنرمند انقلاب اسلامی از اول انقلاب وسط میدان آمده، برای مردم کار میکند و از مواجهه با نگاهها، نقدها و واکنشهای مردم نمیترسد؛ چون اساسا خودش را متعلق به مردم میداند.
وی در ادامه یادآور شد: همین نگاه باعث شد رسانه هم بخش مهمی از پروژه باشد. برای ثبت و انتشار این تجربه، طراحی رسانهای مفصلی انجام شد؛ از پوشش زنده گرفته تا انتشار گسترده تصاویر و ویدئوها در فضای مجازی. مجموع بازدیدهای محتوای تولیدشده درباره «نقش میان میدان» به حدود یک میلیون نفر رسیده است اما هدف فقط دیده شدن یک تابلو نبود؛ بلکه هدف این بود مخاطبی که شاید هیچ ارتباطی با فضای انقلابی یا مذهبی ندارد، دستکم جذب فرآیند خلق نقاشی شود؛ اینکه ببیند چگونه یک اثر هنری، آرامآرام و مقابل چشمانش شکل میگیرد، یک خاصیت مهم دارد و آن اینکه ما به گسترش سواد و ذوق هنری عمومی هم کمک کردهایم.
ثبت یک لحظه تاریخی روی بوم
جعفری بیان کرد: در نخستین اجرای «نقش میان میدان»، حسن روحالامین در میدان تجریش شروع به خلق اثر کرد؛ اثری که حتی از قبل، طرح خاصی برای آن مشخصی نشده بود. حسن روحالامین گفته بود که این اثر باید در خود میدان متولد شود. تمام شخصیتهایی که در تابلو حضور داشتند، واقعی بودند؛ از آدمهای حاضر در جمعیت گرفته تا جزئیات صحنه. آن نقاشی در واقع، ثبت یک لحظه تاریخی بود؛ لحظهای که با قلمو روی بوم ماندگار شد.
وی ادامه داد: پس از آن، اجرای دوم با حضور سیدمحمدرضا میری هنرمند مشهدی برگزار شد؛ این اجرا نیز بار دیگر در میدان تجریش و در برابر دیدگان مردم به نمایش درآمد. میری، حدود چهار ساعت مداوم پای بوم ایستاد و در میان ازدحام، سروصدا، مصاحبههای پیدرپی و رفتوآمد مردم به خلق اثر پرداخت؛ کاری که معمولا برای بسیاری از هنرمندان دشوار است، چرا که خلق یک اثر هنری به تمرکز و سکوت نیاز دارد.
جعفری عنوان کرد: همین موضوع نشان میدهد هنرمندان انقلاب اسلامی از فضای آرام و بسته فاصله گرفته و وارد جریان زندگی مردم شده اند. تابلوی دوم با عنوان «شبهای ایران» تصویری از نقشه ایران بود؛ با پرچمهایی که به سمت نور حرکت میکردند.
«نقش میان میدان» تنها نقاشی نیست؛ یک ایده تمدنی است
وی همچنین توضیح داد: «نقش میان میدان» صرفا یک پروژه هنری نیست، بلکه تلاشی برای بازتعریف نسبتِ هنر و جامعه است؛ اینکه هنر بتواند زنده، پویا و در متن زندگی مردم حضور داشته باشد. حتی در فضای بینالمللی هم این اتفاق بازتاب داشته است به عنوان مثال، یکی از کاربران لبنانی تصویری از این رویداد را منتشر کرده و نوشته بود: «در ایران چه خبر است؟» در واقع، این حرکت، شگفتی غیر ایرانیان را از وضعیت فعلی ایران در شرایط جنگی کشور به دنبال داشته است.
جعفری در پایان گفت: همین واکنشها نشان میدهد که حضور هنرمند در دل میدان و خلق اثر در شرایط بحرانی، یک اتفاق تمدنی و تاریخی، چیزی فراتر از یک نقاشی ساده است.
