خبرگزاری مهر، گروه استانها – مرجان سیفالدین: یکی از چهرههای برجسته علمی کشور که نام ایران را در عرصههای بینالمللی پزشکی مطرح کرده، بانوی استاد دانشگاه علوم پزشکی اصفهان است که سالهاست در حوزه سلامت کودکان و پیشگیری از بیماریهای غیرواگیر فعالیت میکند. او با پژوهشهایی که مورد توجه محققان جهان قرار گرفته، در جمع دانشمندان یک درصد پراستناد دنیا قرار دارد. خبرگزاری مهر در گفتوگویی تفصیلی با این پژوهشگر برجسته، از مسیر علمی، چالشها، برنامههای آینده و توصیههای او به نسل جوان پرسیده است.
این بانوی دانشمند از سال ۲۰۱۴ میلادی تاکنون در فهرست دانشمندان یک درصد پراستناد جهان قرار گرفته و رتبه نخست این گروه را در دانشگاه علوم پزشکی اصفهان به خود اختصاص داده است. نوآوری و کاربردی بودن تحقیقات و مقالات او موجب شده پژوهشگران بسیاری در کشورهای مختلف به آثار علمیاش استناد کنند. گفتگوی پیش رو فرصتی است برای آشنایی بیشتر با این بانوی نامآور که نام ایران را در عرصه علم سربلند کرده است.
از مسیری که طی کردهاید تا به موفقیتهای علمی امروز برسید بگویید. چه چالشهایی در دوران تحصیل و پژوهش داشتید؟
متولد سال ۱۳۳۹ در اصفهان هستم و در خانوادهای تحصیلکرده بزرگ شدم؛ خانوادهای که همواره مشوق من در مسیر علمآموزی بودند و شرایط ادامه تحصیل را برایم فراهم کردند. همین موضوع باعث شد از همان ابتدا پایبندی به اخلاق و تلاش علمی را در زندگی خود در اولویت قرار دهم.
در سال ۱۳۵۷ دیپلم گرفتم و با رتبه ۸۳ کنکور سراسری وارد رشته پزشکی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان شدم. علاقهام به سلامت آیندهسازان جامعه باعث شد دوره تخصص بیماریهای کودکان و نوجوانان را نیز در همان دانشگاه ادامه دهم. در سال ۱۳۶۱ ازدواج کردم و اکنون دارای سه فرزند و یک نوه هستم.
در سال ۱۳۷۱ با بورد تخصصی فارغالتحصیل شدم و در همه مراحل تحصیلی رتبههای برتر و ممتاز کسب کردم. با توجه به اینکه اعتبار فعالیتهای پژوهشی عمدتاً بر اساس میزان استناد به مقالات علمی سنجیده میشود، هر سال فهرست پژوهشگران پراستناد جهان اعلام میشود. خوشبختانه از سال ۲۰۱۴ میلادی تاکنون در این فهرست قرار گرفتهام و رتبه اول دانشمندان یک درصد پراستناد را در دانشگاه علوم پزشکی اصفهان دارم. به اعتقاد من نوآوری و کاربردی بودن تحقیقات و مقالاتم موجب شده پژوهشگران در سایر کشورها به آنها استناد کنند.
مهمترین دستاوردهای علمی شما در سالهای اخیر چه بوده و چه تأثیری بر جامعه علمی داشته است؟
در طول سالهای فعالیت بهعنوان استاد گروه اطفال دانشکده پزشکی، تلاش کردهام علاوه بر فعالیتهای آموزشی و درمانی، زیرساختهای لازم برای توسعه تحقیقات را نیز فراهم کنم. در این مسیر مسئولیتهای مختلفی را بر عهده داشتهام؛ از جمله مؤسس و رئیس پژوهشکده پیشگیری اولیه از بیماریهای غیرواگیر، مؤسس و رئیس مرکز تحقیقات رشد و نمو کودکان، مؤسس و سردبیر مجله International Journal of Preventive Medicine، مدیر توسعه و ارزیابی تحقیقات دانشگاه علوم پزشکی اصفهان و سردبیر افتخاری مجله دانشکده پزشکی اصفهان.
همچنین عضو پیوسته فرهنگستان علوم پزشکی کشور هستم و نخستین و تاکنون تنها بانوی عضو پیوسته از دانشگاه علوم پزشکی اصفهان به شمار میروم.
در فعالیتهای علمی خود همواره بر این نکته تأکید داشتهام که سلامت کودکان و نوجوانان تنها به امروز محدود نمیشود و بسیاری از بیماریهای مزمن دوران بزرگسالی ریشه در سالهای ابتدایی زندگی دارند. فعالیتهایم در حوزه پیشگیری اولیه از بیماریهای مزمن غیرواگیر نیز در سطح بینالمللی مورد توجه قرار گرفته است.
در دوران تحصیل چه چالشهایی وجود داشت و چه عواملی در پیشرفت علمی شما مؤثر بود؟
در سالهای ابتدایی تحصیل، هنوز دسترسی به اینترنت وجود نداشت و با محدودیت در دسترسی به مجلات علمی جدید، پایگاههای داده و فناوریهای پیشرفته روبهرو بودیم. با گسترش اینترنت امکان آشنایی با تازهترین یافتههای علمی دنیا فراهم شد.
چالش مهم دیگر هماهنگی میان کلاسهای درسی، کشیکهای بالینی، فعالیتهای پژوهشی و زندگی شخصی بود. مدیریت زمان، حمایت خانواده و حتی کاهش اوقات فراغت و ساعات خواب کمک کرد از این مرحله عبور کنم. این تجربهها بعدها به توسعه مهارتهای مدیریت زمان و بهرهوری در فعالیتهای حرفهای منجر شد و انعطافپذیری و سازگاری با شرایط جدید را نیز تقویت کرد.
در آینده چه پروژههایی را دنبال میکنید و این فعالیتها چگونه میتواند به حل چالشهای ملی و جهانی کمک کند؟
تأکید اصلی من بر شکلگیری الگوی سالم زندگی از ابتدای عمر است. در این میان «هزار روز اول زندگی» یعنی از آغاز بارداری تا دو سالگی کودک اهمیت ویژهای دارد. پایهریزی سلامت یا بیماری فرد در سنین بعدی در همین دوره شکل میگیرد و تلاش دارم در این زمینه فعالیتهای گستردهتری انجام شود.
در این راستا توسعه همکاری با دانشگاهها و مؤسسات تحقیقاتی بینالمللی، استفاده از دادههای بزرگ برای تحلیل روند بیماریها، طراحی برنامههای پیشگیرانه برای مواجهه با بحرانهای جهانی مانند شیوع بیماریها یا تغییرات اقلیمی و تقویت زیرساختهای بهداشتی از جمله برنامههایی است که دنبال میکنم. همچنین مشارکتهای جامعهمحور و همکاری با سازمانهای مردمنهاد برای ترویج سبک زندگی سالم نیز اهمیت زیادی دارد.
چه توصیهای برای دانشجویان و پژوهشگران جوان دارید؟
پژوهش حوزهای چالشبرانگیز اما بسیار هیجانانگیز است که میتواند به تغییرات مثبت در علم و جامعه منجر شود. جوانان باید هرچه زودتر وارد عرصه پژوهش شوند و انتظار نتایج کوتاهمدت نداشته باشند.
پرورش روحیه کنجکاوی، تمرکز بر مبانی علمی، ارتباط با پژوهشگران و استادان، دقت و حوصله در کارهای عملی، بهروز بودن و یادگیری از شکستها از جمله عوامل مهم موفقیت در مسیر پژوهش است. این ویژگیها میتواند به ارائه ایدههای نوآورانه و پیشرفت علمی کشور کمک کند.
آنچه در مسیر علمی این بانوی پژوهشگر برجسته دیده میشود، ترکیبی از پشتکار، نگاه پیشگیرانه به سلامت و باور به نقش علم در آینده جامعه است. تأکید او بر اهمیت سالهای نخست زندگی و نقش پژوهش در ارتقای سلامت عمومی نشان میدهد مسیر توسعه علمی و سلامت جامعه از توجه به نسلهای آینده آغاز میشود؛ مسیری که با تلاش پژوهشگران و مشارکت جامعه میتواند آیندهای سالمتر برای کشور رقم بزند.
