به گزارش خبرگزاری تسنیم از زنجان، اجرای طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع بهعنوان یکی از راهبردهای اصلی در حوزه سلامت کشور، گامی مهم در جهت ساماندهی نظام ارائه خدمات بهداشتی و درمانی محسوب میشود. در این الگو، با محوریت قرار دادن پزشک خانواده، تلاش بر این است که مسیر درمان شهروندان از یک فرآیند سردرگم به یک جریان هدفمند و علمی تغییر یابد تا از مراجعات غیرضروری به سطوح تخصصی جلوگیری به عمل آید.
یکی از مزایای بارز این طرح، کاهش چشمگیر هزینههای پرداختی از جیب مردم است. در نظام ارجاع، بیمار برای ویزیتهای اولیه نزد پزشک خانواده هزینهای پرداخت نمیکند، بهطوری که چهار ویزیت نخست در این طرح کاملاً رایگان است. این اقدام نه تنها سدی در برابر تورم هزینههای درمان است، بلکه دسترسی عادلانه به خدمات پایه سلامت را برای تمامی دهکهای جامعه تسهیل میکند.
در سطوح تخصصی و فوقتخصصی نیز که بهعنوان سطح دو و سه نظام ارجاع شناخته میشوند، مشوقهای مالی ویژهای در نظر گرفته شده است. بیماران با رعایت سیستم ارجاع، تنها 15 درصد از تعرفههای دولتی را برای خدماتی نظیر آزمایشگاه، رادیولوژی و ویزیتهای تخصصی پرداخت میکنند؛ فرآیندی که بخش عمده بار مالی درمان را از دوش خانوادهها برمیدارد و آن را بر عهده بیمه میگذارد.
علاوه بر جنبههای مالی، رایگان بودن خدمات بستری برای بیمارانی که از مسیر نظام ارجاع وارد بیمارستانها میشوند، از دیگر نقاط قوت این طرح است. این رویکرد به معنای آن است که اگر بیماری طبق روال تعریفشده به مراکز درمانی معرفی شود، نگرانی برای تأمین هزینههای بستری نخواهد داشت؛ همچنین مراجعه به اورژانس برای موارد اضطراری نیز در این ساختار بدون دریافت هزینه انجام میشود.
نکته حائز اهمیت دیگر در نظام پزشک خانواده، ارتقای «اشراف نظارتی» پزشک بر سلامت جمعیت تحت پوشش است. در این مدل، پزشک خانواده نه تنها نقش درمانگر را ایفا میکند، بلکه با دریافت پاسخ ارجاع از متخصصان، پیگیری مستمر وضعیت بیمار را بر عهده میگیرد. این نظارت فعالانه باعث میشود که پروسه درمان در میانه راه رها نشود و پزشک حتی در صورت عدم مراجعه بیمار، برای بررسی وضعیت وی اقدام کند.
در نهایت، موفقیت اجرای آزمایشی این طرح در شهرستانهای پیشرو، نویدبخش گسترش عدالت در سلامت در سطح ملی است. با تداوم و تثبیت این موفقیتها در مناطقی مانند شهرستان خداوند، میتوان امیدوار بود که نظام ارجاع به الگویی پایدار برای سایر شهرستانها تبدیل شود و با حذف موازیکاریها و مدیریت هدفمند منابع، کیفیت ارائه خدمات درمانی در تمامی سطوح ارتقا یابد.
در همین ارتباط و برای تبیین جزئیات اجرای این طرح در استان زنجان، خبرنگار تسنیم با دکتر محمدحسن رستمخانی، معاون درمان دانشگاه علوم پزشکی استان زنجان، به گفتوگو نشست. وی در این مصاحبه به تشریح ابعاد اجرایی طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع در شهرستان خدابنده پرداخت که مشروح آن در ادامه میآید.
تسنیم: در ابتدا بفرمایید طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع در استان زنجان در چه مرحلهای قرار دارد و در کدام مناطق در حال اجراست؟
رستمخانی: در حال حاضر، اجرای طرح پزشک خانواده و نظام ارجاع در استان زنجان بهصورت پایلوت و مرحلهای آغاز شده است. در این میان، شهرستان خدابنده بهعنوان شهرستان پیشرو و یکی از پنج شهر منتخب در سطح کشور برای اجرای این طرح ملی انتخاب شده است. این انتخاب بر اساس شاخصهای جمعیتی، ساختار خدمات سلامت و ظرفیتهای زیرساختی حوزه بهداشت و درمان انجام گرفته و خوشبختانه روند اجرای طرح در این شهرستان آغاز شده و در حال تثبیت و توسعه تدریجی است.
هدف اصلی این مرحله آزمایشی، ارزیابی دقیق نقاط قوت و ضعف طرح در میدان عمل و فراهمسازی بستر لازم برای تعمیم آن به سایر مناطق استان و در نهایت کل کشور است.
تسنیم: سازوکار کلی این طرح برای مردم چگونه تعریف شده و مسیر مراجعه بیماران به چه شکل خواهد بود؟
رستمخانی: در نظام پزشک خانواده، ساختار ارائه خدمات سلامت بهصورت کاملاً هدفمند و مرحلهبندیشده طراحی شده است. بر این اساس، هر فرد در ابتدا باید به پزشک خانواده خود مراجعه کند؛ پزشکی که مسئولیت اولیه بررسی وضعیت سلامت، تشخیصهای اولیه و مدیریت پرونده سلامت او را بر عهده دارد.
در صورتی که پزشک خانواده تشخیص دهد بیمار نیازمند خدمات تخصصی یا فوقتخصصی است، فرآیند ارجاع به سطوح بالاتر درمانی یعنی سطح دو و سه شامل بیمارستانها، مراکز تخصصی و فوقتخصصی استان—بهصورت کاملاً نظاممند و از طریق همان پزشک خانواده انجام میشود.
این سازوکار باعث میشود هم از مراجعات غیرضروری به مراکز تخصصی جلوگیری شود و هم روند درمان بیماران هدفمند، پیوسته و قابل رصد باشد.
تسنیم: مهمترین مزایای مالی این طرح برای مردم چیست و چه میزان از هزینهها کاهش مییابد؟
رستمخانی: یکی از مهمترین ابعاد این طرح، کاهش قابل توجه هزینههای درمانی برای مردم است. در گام نخست، چهار ویزیت ابتدایی بیمار در مراجعه به پزشک خانواده کاملاً رایگان خواهد بود که این موضوع بهویژه برای اقشار کمدرآمد بسیار حائز اهمیت است.
در ادامه، اگر بیمار از مسیر نظام ارجاع و با معرفی پزشک خانواده به مراکز تخصصی مراجعه کند، خدمات سرپایی از جمله آزمایشگاه، تصویربرداری (رادیولوژی) و ویزیتهای تخصصی و فوقتخصصی تنها با پرداخت 15 درصد تعرفه ارائه میشود و 85 درصد هزینهها را بیمهها تقبل میکنند.
همچنین در صورت نیاز به بستری، اگر مسیر ارجاع بهدرستی طی شده باشد، خدمات بستری برای بیمار کاملاً رایگان خواهد بود. علاوه بر این، خدمات اورژانسی نیز همچنان بهصورت رایگان و بدون نیاز به ارجاع ارائه میشود.
این ساختار در مجموع باعث کاهش فشار مالی بر خانوادهها و افزایش عدالت در دسترسی به خدمات سلامت میشود.
تسنیم: نقش پزشک خانواده در پیگیری درمان بیماران و ارتباط او با سطوح تخصصی چگونه تعریف شده است؟
رستمخانی: در این نظام، پزشک خانواده صرفاً یک ارائهدهنده خدمات اولیه نیست، بلکه نقش یک مدیر سلامت را برای جمعیت تحت پوشش خود ایفا میکند. بر همین اساس، ارتباط میان سطح یک (پزشک خانواده) و سطوح دو و سه (پزشکان متخصص و فوقتخصص) بهصورت کاملاً ساختاریافته تعریف شده است.
پزشکان متخصص و فوقتخصص موظف هستند پس از ارائه خدمات درمانی، گزارش و پاسخ کامل درمان را به پزشک ارجاعدهنده ارائه دهند. این فرآیند باعث میشود پزشک خانواده اشراف دقیق و بهروز بر وضعیت سلامت بیمار داشته باشد.
از سوی دیگر، این سیستم امکان پیگیری فعال بیماران را نیز فراهم میکند؛ به این معنا که حتی در صورت عدم مراجعه مجدد بیمار، نظام سلامت میتواند وضعیت درمان او را دنبال کرده و از نیمهکاره ماندن روند درمان جلوگیری کند. این موضوع یکی از نقاط قوت مهم طرح در ارتقای کیفیت خدمات سلامت محسوب میشود.
تسنیم: وضعیت سایر شهرستانهای استان زنجان در اجرای این طرح چگونه خواهد بود؟
رستمخانی:در حال حاضر، اجرای این طرح بهصورت متمرکز و پیشرو تنها در شهرستان خدابنده انجام میشود تا نتایج آن بهطور دقیق ارزیابی و تحلیل شود. خوشبختانه بر اساس ارزیابیهای اولیه، اجرای طرح در این شهرستان و در میان پنج شهر منتخب کشور با موفقیت همراه بوده و بازخوردهای مثبتی از سوی مردم و کادر درمان دریافت شده است.
در صورت استمرار این روند موفق و رفع چالشهای احتمالی در مسیر اجرا، برنامهریزی برای تعمیم تدریجی طرح به سایر شهرستانهای استان زنجان در دستور کار قرار خواهد گرفت. هدف نهایی نیز استقرار کامل نظام پزشک خانواده و ارجاع در سطح استان و سپس در کل کشور است تا نظام سلامت به سمت عدالت، کارآمدی و کاهش هزینهها حرکت کند.
انتهای پیام/
