بیمارستانها در تنگنای بقا؛ سلامت ایران به نقطه هشدار رسید
-
مجموعه: اخبار پزشکی
- تاریخ انتشار : یکشنبه, ۲۴ خرداد ۱۴۰۵ ۰۸:۲۹
جهان صنعت: برای بیماری که هفتهای چندبار به دیالیز وابسته است، برای خانوادهای که چشمانتظار عمل جراحی فرزندشان هستند و برای بیماری که حیات و مماتش به یک قلم لوازم پزشکی گره خورده، کمبود ملزومات درمانی صرفا یک خبر درباره اختلال در زنجیره تامین نیست بلکه به معنای تهدید مستقیم حیات و روند درمان آنان است.
با گذشت چند ماه از محاصره دریایی و انسداد تنگه هرمز که عمده محصولات وارداتی از این طریق وارد کشور میشود، نگرانیها درباره تامین اقلام حیاتی از جمله تجهیزات پزشکی و دارویی افزایش یافته است.
در روزهای اخیر نیز برخی اعضای کادر درمان و کارکنان بیمارستانها در فضای مجازی از کمبود برخی ملزومات پزشکی خبر داده و تاکید کردهاند که در صورت تداوم این وضعیت، جان بیماران در معرض خطر قرار خواهد گرفت. این حوزه سالهاست با چالشهایی همچون تحریم، افزایش هزینههای واردات و مشکلات زنجیره تامین مواجه است. با این حال انسداد تنگه هرمز در پی درگیریهای اخیر، فشار تازهای بر این بخش حیاتی وارد کرده و بیش از همه تبعات آن متوجه بیماران و خانوادههای آنان شده است.
سلامت در تنگنای روایت
با آغاز جنگ در اسفندماه، نگرانیها و گمانهزنیهای متعددی درباره میزان ذخایر دارویی و ملزومات پزشکی در کشور شکل گرفت بهگونهای که اظهارات متناقض برخی مسوولان نیز بر این سردرگمی در حوزه سلامت اضافه کرد. در این میان عدهای با اشاره به محاصره دریایی از وضعیت بحرانی دارو و درمان سخن گفتند در حالیکه گروهی دیگر بر پایداری شرایط و وجود ذخایر کافی برای ماهها و حتی سالهای آینده تاکید داشتند و جای نگرانی نمیدیدند.
در این میان سخنگوی هیاترییسه مجلس از وجود مشکلاتی مانند کمبود و گرانی دارو، چالش در تامین مالی و پرداخت مطالبات مراکز درمانی و بیمهای و همچنین کمبود برخی اقلامی مانند دارو، تجهیزات پزشکی و شیرخشک خبر داد.
وزیر بهداشت نیز در همان روزهای ابتدایی درگیریها اعلام کرده بود که با اتکا به ذخایر و برنامهریزیهای انجامشده، کشور با کمبود دارو و تجهیزات مواجه نیست و مدیریت توزیع در استانهای مختلف بهخوبی در حال انجام است.
در ادامه، سخنگوی سازمان غذا و دارو با اشاره به چالشهای ناشی از تحریمها، محدودیتهای حملونقل زمینی، هوایی و دریایی، مشکلات انتقال ارز و افزایش بدهیهای حوزه دارو در شرایط جنگی تاکید کرد که تامین دارو با همکاری دستگاههای مختلف ادامه دارد. به گفته او، از روزهای ابتدایی بحران مسیرهای جایگزین حملونقل طراحی شده و هرچند محدودیتها مشکلاتی ایجاد کرده اما روند ورود محمولههای دارویی متوقف نشده است.
برخلاف این اظهارات، اذعان رییس سازمان غذا و دارو درباره مشکلات پیشآمده در این حوزه، بر نگرانیها افزود. مهدی پیرصالحی هفته گذشته در نشست مشترک با کمیسیون بهداشت و درمان مجلس به چالشهایی از جمله کمبود نقدینگی، افزایش هزینهها و دشواریهای حملونقل در شرایط جنگی و همچنین بسته شدن مسیرهای دریایی و هوایی اشاره کرد و این موارد را از مهمترین چالشهای نظام دارویی کشور دانست.
نبض زندگی در انتظار کالا
اظهارات متناقض مسوولان و نگرانی کادر سلامت از کمبودها ما را بر آن داشت تا برای بررسی این موضوع با علیرضا چیذری، رییس هیاتمدیره انجمن تولید، تامین، توزیع و صادرکنندگان تجهیزات پزشکی و دارویی گفتوگو کنیم. چیذری در گفتوگو با «جهانصنعت» درباره کمبودها و نگرانی کادر سلامت گفت: از نگاه امروز و فارغ از هرگونه موضعگیری دولتی، واقعیت این است که کمبودهایی در حوزه دارو و تجهیزات پزشکی وجود دارد. البته مسوولان سازمان غذا و دارو و معاونان این سازمان نیز آمارهایی درباره کمبودها ارائه کردهاند که قابل مراجعه و بررسی است. با این حال باید توجه داشت که حتی در کشوری مانند آمریکا که نه با محاصره دریایی مواجه است و نه محدودیتهای ارتباطی و مالی بینالمللی دارد، همواره بین ۴۰ تا ۷۰ قلم دارو یا تجهیزات پزشکی در مقاطع مختلف با کمبود مواجه میشوند.
وی افزود: بخش مهمی از این کمبودها مربوط به برندهای خاص است. به عنوان مثال ممکن است یک بیمار تمایل داشته باشد داروی ایبوپروفن را با برند مشخصی مصرف کند اما آن برند به دلایل مختلف از جمله مشکلات زنجیره تامین، تغییرات بازار یا مسائل تجاری در دسترس نباشد در حالی که همان دارو با برندهای دیگر همچنان در بازار وجود دارد. در حال حاضر نیز حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ قلم دارو و تعداد کمتری از تجهیزات پزشکی با کمبود مواجه هستند. بخشی از این کمبودها به حوزه برندها مربوط میشود و بخشی دیگر ناشی از تاخیر در تامین کالاهاست. یکی از عوامل این وضعیت، محدودیتهای ایجادشده در حملونقل دریایی است زیرا کالاهای پزشکی حجیم، پرمصرف و ارزانقیمت معمولا از طریق دریا جابهجا میشوند. این مساله تنها به حوزه پزشکی محدود نیست و بر سایر کالاها نیز اثر گذاشته است.
افزایش هزینه و زمان دسترسی به کالا
رییس هیاتمدیره انجمن تولیدکنندگان تجهیزات پزشکی و دارویی ادامه داد: با این حال باید تاکید کرد که برای تامین کالاها مسیرهای جایگزین ایجاد شده است. بیش از یک دهه تحریمهای مستقیم و چند دهه محدودیتهای اقتصادی موجب شده فعالان اقتصادی کشور در یافتن مسیرهای جایگزین تجربه قابلتوجهی کسب کنند. البته استفاده از این مسیرها هزینه حملونقل را افزایش داده و زمان دسترسی به کالا را طولانیتر کرده است. بدیهی است که بازگشایی مسیرهای دریایی میتواند موجب کاهش هزینهها و تسریع در تامین کالا شود.
در بررسی وابستگی تجهیزات پزشکی به واردات نیز باید به تفاوت میان تعداد کالاها و ارزش مالی آنها توجه کرد. امروز چین بزرگترین تولیدکننده تجهیزات پزشکی جهان از نظر تعداد است اما با وجود این حدود ۶۷درصد از تجهیزات پزشکی مصرفی این کشور از نظر ارزش وارداتی هستند. آلمان نیز با وجود جایگاه برجسته در تولید تجهیزات پزشکی و دارویی، حدود ۷۵درصد از تجهیزات مصرفی خود را از طریق واردات تامین میکند.
چیذری توضیح داد: در ایران نیز از نظر تعداد، حدود ۶۰ تا ۷۰درصد تجهیزات پزشکی مصرفی در داخل کشور تولید میشود اما از نظر ارزش مالی بیش از ۷۵درصد بازار وابسته به کالاهای وارداتی است. دلیل این تفاوت آن است که بسیاری از اقلام پرمصرف داخلی مانند سرنگ ارزش مالی پایینی دارند در حالی که تجهیزات پیشرفتهای نظیر MRI با وجود تعداد محدود، ارزش مالی بسیار بالایی دارند و سهم عمدهای از بازار را به خود اختصاص میدهند.
بخشی از افزایش کمبودها به دشوارتر شدن فرآیند تامین کالا، افزایش شدید هزینههای حملونقل و همچنین رشد هزینههای تولید داخلی بازمیگردد. هزینه نیروی کار افزایش چشمگیری داشته و قیمت مواد اولیه و پلیمرهای مورد استفاده در تولید تجهیزات پزشکی نیز در برخی موارد بین ۵۰ تا ۱۰۰درصد و حتی در برخی پلیمرهای خاص تا ۴۰۰درصد رشد کرده است. در چنین شرایطی هم تولید گرانتر میشود و هم محدودیتهای ناشی از قیمتگذاری دستوری فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان وارد میکند.
زخم کمبود بر تن درمان
پیشتر گفته شد که کادر درمان نسبت به کمبود برخی ملزومات پزشکی و بیمارستانی ابراز نگرانی کرده بودند. برای مثال یکی پرستاران با انتشار گزارشی در فضای مجازی، خبر از کمبود نخ بخیه و باند داده بود. چیذری در این باره گفت: در مورد ذخایر بیمارستانی نیز نمیتوان یک حکم کلی صادر کرد. وضعیت موجودی انبارها در کالاهای مختلف متفاوت است. برخی اقلام با ذخایر مناسب و حتی بسیار مطلوب مواجه هستند در حالی که برخی دیگر ذخایر محدودتری دارند. البته همین اقلام محدود نیز ممکن است جزء کالاهای حیاتی باشند و اهمیت ویژهای داشته باشند. برخلاف برخی گزارشها، در حوزه باند و گاز کمبود جدی وجود ندارد. مشکل اصلی در این بخش ناشی از افزایش شدید قیمت جهانی پنبه، رشد هزینه بستهبندی و افزایش هزینههای تولید است. در شرایطی که قیمت مواد اولیه و هزینههای تولید چند برابر شده اما قیمتگذاری دستوری همچنان ادامه دارد، طبیعی است که تولیدکننده با مشکلات اقتصادی مواجه شود و عرضه کالا کاهش یابد.
در حوزه نخ بخیه نیز سیاستهای نادرست گذشته تاثیرگذار بوده است. در گذشته بیش از ۳۰تامینکننده شامل تولیدکنندگان داخلی و واردکنندگان خارجی در این بازار فعالیت داشتند و کمبودی مشاهده نمیشد اما محدود شدن واردات با هدف حمایت از تولید داخلی و شکلگیری انحصار در برخی بخشها موجب کاهش رقابت شد. در چنین شرایطی هرگونه اختلال در فعالیت تولیدکننده یا تامینکننده اصلی میتواند به سرعت بازار را با کمبود مواجه کند. تجربه نشان داده است که ایجاد انحصار در کالاهای پرمصرف و حیاتی، زمینه بروز کمبود را فراهم میکند.
سیاستگذاریهای ناقص؛ خاری در چشم سلامت
رییس هیاتمدیره انجمن تولید، تامین، توزیع و صادرکنندگان تجهیزات پزشکی و دارویی در پایان افزود: در حوزه سیاستگذاری نیز رویکرد حذف ارز ترجیحی و جایگزینی آن با پرداخت یارانه نقدی، از نگاه فعالان این حوزه نتوانسته آثار مورد انتظار را محقق کند. افزایش نرخ ارز، رشد هزینههای تامین تجهیزات و دارو و عدم تناسب منابع تخصیصی با نیاز واقعی بازار فشار مضاعفی بر نظام سلامت وارد کرده است. به اعتقاد ما، ریشه اصلی بسیاری از مشکلات موجود در حوزه دارو و تجهیزات پزشکی را باید در ساختارهای اقتصادی، کاهش ارزش پول ملی و افزایش هزینههای تولید و واردات جستوجو کرد. در چنین شرایطی حتی قویترین مدیران نیز با محدودیتهای جدی مواجه خواهند شد. تا زمانی که این مسائل ساختاری برطرف نشود، چالشهای حوزه سلامت نیز به شکلهای مختلف ادامه خواهد داشت.
انسداد سلامت
جنگ و محاصره بیتردید آثار گستردهای بر حوزههای مختلف کشور بر جای گذاشته است. از اقتصاد و معیشت گرفته تا سلامت و درمان، همگی در سایه تنشها و اختلافات بینالمللی با چالشهای جدی مواجه شدهاند. با این حال آنچه بیش از همه تعیینکننده و اثرگذار است، نحوه مدیریت و تصمیمگیری مسوولان در مواجهه با این شرایط است. صرف برگزاری جلسات، نشستها و هماندیشیها بهتنهایی نمیتواند پاسخگوی مشکلات موجود باشد. تناقض در اظهارات، فاصله گرفتن از واقعیتهای میدانی و اتخاذ برخی سیاستهای ناهماهنگ میتواند این حوزه حیاتی را بیش از پیش درگیر بحران کرده و پیامدهای آن را مستقیما متوجه جان بیماران و جامعه کند.
